Переводчик Translate.kg

кайыш

Кыргыз тилинин түшүндүрмө сөздүгү (1969-ж.),(ky-ky)
I зат. Жүнү жыдытылып ийленген малдын териси. Кара болот ооздук, Кайышы мыкты жүгөндүү («Эр Төштүк»). [Кычан].. кайыш тизгинди.. тутамдап кармап, күлүңдөдү (Бейшеналиев).
¨ Бел кайыш атты арабага чеккенде белиндеги ээрчесинин үстүнөн алып жан жыгачка байлануучу кайыш боо. Аттарынын каамыт, дого, бел кайыштарын түзөтүп жатат («САЖИ»). Жон кайыш — шлеянын бир бөлүгү. Жонунан кайыш тилүү же жонунан кайыш алуу — абдан жазалоо, кыйноо, сабоо. Жоо бекинсе сырт жакка, Жонунан кайыш. тилейин («Эр Табылды»). Жонунан кайыш алыш керек (Турусбеков). Тасма кайыш — узун кылып тилинген ичке кайыш. Чыгарып тасма кайыш канжыгамды, чырмадым карыштыра оозун таңып (Осмонкул). Чылгый кайыш — ашаткыга салынбаган, ийленбеген чийки кайыш.
КАЙЫШ II этиш. I. Ийилүү, ийрейүү, майышуу. Кайышып эрке желге кыштак багы, Эңилет мөмө бышар кырчын шагы (Абдукаримов). Кайыңды көрсөм конормун, Кайышпай кайың көтөрсө, Как ошо жерде болормун («Манас»).
  1. 2.                  Кыйналуу, жанга батуу. Кайышып жаным оору болсо дагы, Соодоймун башкаларга билинбеймин (Шимеев). Каяша кылар чама жок, Кайышып турат элибиз (Аалы).
  2. 3.                  Бирөөгө жаны ачуу, жаны кейүү. Кайышпагын Искендер, Камалып турса калың эл (Турусбеков).
  3. 4.                  өт. Карышуу, көгөрүү, тырышуу, өжөрлөнүү. Кайышып болбой койду.

¨ Кабыргасы кайышуу к. кабырга.

кайыш

Киргизско-Русский словарь Юдахина (ky-ru)
кайыш I
ремень;
жаш кайыш сыромятный ремень;
бел кайыш чересседельник;
жон кайыш нахребетник (часть шлеи);
жондон кайыш ал- ист. вырезать ремни из спины (вид наказания).
кайыш- II
1. гнуться, сгибаться;
капталдан сайды Кабылан, кайышпай койду Коңурбай фольк. Леопард (Манас) нанёс удар копьём в бок, (но) Конгурбай (даже) не согнулся;
карыны ачып кайышып, калыптыр Көкчө майышып фольк. Кокче был голоден, (от слабости) согнулся и съёжился;
бел буралып кайышты, билегинен күч кетип, найза колдон тайышты фольк. (после ранения) поясница его, извиваясь, согнулась, рука ослабела, и копьё из руки вывалилось;
2. перен. относиться участливо, проявлять заботу, внимание;
эч кайышпады он оставил без внимания, не принял близко к сердцу;
кабыргам кайышты я соболезную; мне жаль;
3. перен. упрямиться;
кайышып болбой калды он заупрямился, и с ним ничего нельзя поделать.

кайыш

Кыргызча-Түркчө сөздүк (Абдыгулова) (ky-tr)
kayış.

кайыш

Кыргыз тилинин орфографиялык сөздүгү (Карасаев) (ky-ky)
кайыш (булгаары)

КАЙЫШ

Кыргыздын кол өнөрчүлүгү (ky-ky)
«Сылап-сыйпап үйрөттү, Кайыштан чылбыр сүйрөттү» (Тоголок Молдо). Бул — малдын, кайберендин терисинин ийлеген түрү. Ат жабдыктардын негизги жердиги, жүнү алынып, же ашатылып ийленген тери. Чабылган ээрди каптоодо чылгый тери керек. Жүгөн, көмөлдүрүк, басмайыл, куюшкан, канжыга, тердик, желдик, чылбыр, үзөңгү боо, камчы өңдүүлөрдүн бөлүктөрү бүтүндөй териден турат. Үй жыгачтарын көктөөдө, чарык, кепич, маасы сыяктуу бут кийимдерин тигүүдө, кур, бычакка кын кылууда жана башка буюмдарды кармоодо кайыш керек.
      Кайыш жасоодо «терини жыдытуу», «терини малмага салуу», «терини ашатуу», «терини талкууга алуу» өңдүү ыкмалар колдонулат. (Булар китепке өзүнчө термин болуп түшүүдө.)
      Кайыш «ак кайыш», «күдөрү кайыш» деп эки түргө бөлүнөт да, муну жасоо аракеттери бири-биринен айырмаланат. Айрым чеберлер кайыш өрүмдөрү үчүн кунаажындын терисин тандашат. Өгүздүн териси өрүмгө анча жарабайт. Мунун өркөчү менен соорусу калың, калган жерлери жука болот да, тилими бирдей түшпөйт. «Эки эли кайыш кур менен, Досунун белин курчады» (Осмонкул).
кайыштыр кайышуу кайыш кайышчы кайыш кайыштыр- кайыш кайышчы кайышчылык кайыш кайыш- кайыш- кайыштыр- кайыштыруу кайышуу кайышчы кайышчылык кайыш кур