Переводчик Translate.kg

КЫЯК

Энциклопедия - Аалам-Манастын музыкасы (ky-ky)
КЫЯК (моңголчо «хуяг») — жоокерлер согушта кийүүчү соот кийим, чарайна. Эпостун көпчүлүк варианттарында кеңири кездешет. Мисалы, Сагымбай Орозбаков вариантында Манас менен кыз Сайкал беттешкен эпизоддо Сайкалдын кийимдери төмөндөгүдөй берилген:
Жоого кийчү жарагын,
Баарын кийди карагын.
Карыпчы менен кыягы,
Кыз да болсо капырай
Каармандай сыягы! (Сагымбай Орозбаков, 2. 53).

К. К. Юдахиндин түшүндүрмөсү боюнча К. көкүрөккө (төшкө) кийе турган соот. Ал эми курама варианттагы түшүндүрмөдө К. — «темир тондун бел тарткычы». К. моңгол тилинде — хуяг. 1) калкан, чопкут, соот; 2) соот; 3) соот (чарайна) кийген жоокер деген түшүнүктө берилет. Кыргыз тилинде К. (хуяг) көөнө сөзгө (архаизмге) өткөндүктөн, манасчы анын маанисин сооттон башка жоо кийими катары кабыл алган, башкача айтканда бир эле нерсени эки башка жоо кийим катары түшүндүргөн. Айрым учурда бул эки термин (соот, кыяк) синонимдик мааниде болгондуктан, кош сөз формасында тутумдашып да айтылат. Мисалы, «Чарайна, соот кыягы, чамынган арстан сыягы», «Соот менен кыягын Кабат жарып калканын» (Кол жазмалар фондусу, 1790инв., 1750, 281). Ошондой эле К. деген ат менен бул соот кийимди Түштүк Сибирь чөлкөмүндө турган элдердин оозеки чыгармаларында да кездешет. Мисалы, «куйах» деген якуттардын «Эр соготох» аттуу эпосундагы соот кийимди белгилесе болот. Сөздүн «куяк» деген варианты алтай жана хакас («хуяк») баатырдык эпосунда чагылдырылган. Орус былиналарында да куяк деп темирден жасалган сооттун аталгандыгын белгилей кетүүгө болот. Демек, К-тын Сибирь элдеринин фольклорунда да учураганы кыргыздардын бул элдер менен болгон карым-катнаштарын айгинелеп турат. Бир четинен илгерки кыргыздарда согуш иши жогорку деңгээлде өөрчүгөнүн ырастайт.
И. Молдобаев

кыяк

Кыргыз тилинин түшүндүрмө сөздүгү (1969-ж.),(ky-ky)
I зат. 1. Эки жагында клавиатуралары, ортосунда көрүк сыяктанып бүкмөлөнтүп жасалган бөлүгү бар, абанын жардамы менен ойнолуучу музыкалык инструмент, гармонь. Комузун чертип окшотуп, кыягын тартып боздотуп (Тоголок Молдо).
2. Кээде гармонь, кыл кыяк, ооз кыяк дегендин ордуна колдонулуучу жалпы сөз.
Кыл кыяк — кылы жылкынын туу куйругунан жасалган, кылдуу таякча менен ойнолуучу скрипка сыяктуу музыкалык инструмент. Ооз кыяк — үйлөө аркылуу күүлөр ойнолуучу кичинекей музыкалык инструмент.
кыяк II зат. Узун ичке жалбырактуу, эгер жалбырагын жогору жагынан төмөн карай сыдырса, колду тилип кетүүчү чөп өсүмдүгү. Кара кыяк, бетеге Тука, бадай кулпунган (Барпы).

кыяк

Киргизско-Русский словарь Юдахина (ky-ru)
кыяк I
(ср. кыйгак)
1. бот. острец;
кара кыяк мятлик луговой;
кызыл кыяк название травы;
2. южн. название болезни коз.
кыяк II
(точнее кыл кыяк, кол кыяк) кияк (двухструнный смычковый инструмент типа скрипки; дека обычно делается из верблюжьей кожи; не прикладывается к плечу, а ставится вертикально на пол, на землю);
ырчыларды ырдатып, кол кыягын кыйкыртып фольк. заставив певцов петь, (скрипачей) извлекать громкие звуки из кияка;
орус кыяк или кагаз кыяк уст. гармошка;
кыяк или ооз кыяк губная гармошка;
комуз кыяк варган.
кыяк III
(ср. кыйгак)
1. латы (надевались на грудь; в русских былинах - куяк);
2. перен. (в эпосе):
кылычтан калган кыягым или сооттон калган кыягым (ты) оставшаяся мне опора (ласкательное обращение вдовы к малолетнему сыну).

кыяк

Кыргыз тилинин орфографиялык сөздүгү (Карасаев) (ky-ky)
кыяк (муз.), кыягы, кыякка

кыяк

Кыргыз тилинин орфографиялык сөздүгү (Карасаев) (ky-ky)
кыяк (өсүмдүк), кыягы,
кыякка
кыякчы кыяк кыяк кыякчы кыякчылык кыяк кыяк кыякчы кыякчылык